donderdag 30 december 2021

VOGEL VAN DE MAAND

 Pestvogel (Bombycilla garrulus)


Wat een akelige naam voor zo'n mooie vogel! Dat dacht ik toen ik de vogel voor het eerst zag. In de middeleeuwen schijnt men invasies (influxen heet dat in vogelaarstaal) van pestvogels in de winter, te hebben verbonden met het uitbreken van de pest. Momenteel hebben we in Nederland te maken met een klein aantal vogels die vanuit het noorden zijn afgezakt om hier in onze parken en plantsoenen bepaalde soorten achtergebleven bessen te eten. Vandaar dat ik de pestvogel vogel van de maand heb gemaakt. In Noordwijk zit er nu eentje in een plantsoen van een nieuwbouwbuurt. Ik kon hem zonder veel moeite fotograferen. Pestvogels zien in hun broedgebieden kennelijk weinig mensen en zijn daarom niet zo schuw.     



(Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

VOOIJS EETHUIS


De kleine wereld achter een suikerzakje (6)

Op zolder kwam ik een oud suikerzakjesalbum tegen en kreeg een idee.

Zo’n suikerzakje is een stille getuige van een voorbijgegane wereld. Als ik nu eens beelden die dit bij mij oproept vastleg, een serie van die zakjes scan en in blog-posts verwerk. Zo gezegd, zo gedaan.


In 1954 was ik vijf jaar oud. Er werd toen ook op zaterdagmorgen gewerkt en mijn vader kwam even na twaalven thuis. Als zijn club niet thuis speelde, ging hij 's middags op de fiets het dorp in. Ik mocht dan wel eens mee achterop. We bezochten eerst "De Took" (bijnaam van De Jong) op de Voorstraat, een bibliotheek voor Kattekers. De heer De Jong, uitbater van het etablissement, waarin duizend-en-een artikelen te koop waren, had al vroeg ingezien dat hij tevens in een culturele behoefte kon voorzien als hij een bibliotheek met spannende en leuke leesboeken dreef. Het was een slim concept; hij deed zo tevens ongemerkt aan klantenbinding. Niet zelden gingen klanten na het huren van een boek ook met een huishoudelijk artikel de deur uit.  Op zaterdagmiddag was het altijd gezellig druk. Vissers die de kapper aan de overkant hadden bezocht,  liepen ook even naar binnen en zetten hun "praatje visserij", dat gestart was bij de barbier, voort in de winkel van De Jong. Mijn vader leverde de gelezen boeken in en zocht op zijn gemak in de schappen naar nieuwe. Alle boeken waren gekaft met bruin kaftpapier. Met oostindische inkt had  de heer De Jong op de ruggen van de boeken het genre met een enkele hoofdletter aangegeven. Een D was een detective, 'dirrektieve' in de volksmond, een R een romannetje en een H een humoristisch boek. 

Nadat de boeken, waaronder ook twee 'R-etjes' voor Ma, waren afgestempeld, reden we naar de Badstraat en gingen naar binnen bij het eethuis van Just Vooijs, direct naast zijn slagerij. Het was er zeker even druk als bij De Jong. 
Wij aten daar een snack; pa een balletje gehakt met mosterd en ik een kopje soep.
Volgens Jan van der Plas, vroegere schrijver van een grote serie historische boekjes over Katwijk, serveerde men bij Vooijs' eethuis het lekkerste balletje gehakt van Katwijk. Op de locatie van Vooijs' eethuis zit tegenwoordig Grand Café In Den Blauwen Bock.   
Het eethuis van slager Vooijs, laagdrempelig en ook niet duur, voorzag in de behoefte van een snelle warme hap tussendoor, want er waren nog geen snackbars. 

De eerste echte snackbar werd even na het midden van de jaren vijftig begonnen door een toen bekende ondernemer,  Aron Schelvis*, in Katwijk beter bekend als Aerie Skellevis, op Varkevisserstraat 300, in wat eerst een garage van zijn taxibedrijf was. Spoedig was er in bijna elke buurt een patattentje, ook kwamen er automatieken, waar je letterlijk uit de muur kon eten. De automatiek in de Princestraat was de meest bekende, maar die van Dick Zuyderduyn op de Voorstraat was favoriet onder mijn vrienden. Op een zaterdagavond in 1965, ik was toen zestien, gingen we na een bezoek aan een populair café op de Boulevard nog even bij  Zuyderduyn langs. Dick had een uitgebreid assortiment. Zo kon je aan een apart loket bijvoorbeeld ook milkshakes, halve kippen of gepaneerde karbonades bestellen. Het was even uittellen, maar iedereen had geld genoeg over voor een karbonaadje.
Ik herinner mij nog goed dat één van de vrienden pas een mooie, witte regenjas  had. Nadat hij een paar happen van zijn karbonade had genomen, stak hij tot onze verbijstering het resterende gedeelte van deze vette hap in een zak van zijn nieuwe jas. Het deels afgekloven ribstuk stak nog parmantig naar buiten. 'Ik wil onderweg naar huis ook af en toe gezellig een hapje nemen', lichtte hij zijn merkwaardige handelwijze toe en liep fluitend naar buiten.   
          
*Over Aron Schelvis is een prachtig verhaal op het net te vinden onder de volgende link:   https://katwijkinoorlog.nl/ga-maar-om-een-ijsje-bij voortman/   

                      
            Fotoscan suikerzakje en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel

woensdag 10 november 2021

VOGEL VAN DE MAAND

       Paarse strandloper (Calidris maritima) en Grauwe franjepoot                                                (Phalaropus lobatus) 




Deze keer twee vogels van de maand, omdat ik oktober heb overgeslagen. De paarse strandloper, een doortrekker en wintergast in Nederland, scharrelt aan onze kusten zijn kostje bij elkaar op en vanaf grote stenen en steenblokken. Dit weinig schuwe, mooie, paars-grijze strandlopertje is momenteel te zien op de steenblokken van de Scheveningse havenhoofden en de zuidpier van IJmuiden. 
Meestal foerageren ze in kleine groepjes en rusten ze op steenblokken die in de luwte liggen.
De tweede vogel, de grauwe franjepoot, is ook geen broedvogel. In zeer klein aantal trekt deze soort al vanaf de nazomer tot eind oktober door vanaf de Siberische kusten en noord Noorwegen naar winterkwartieren in o.a. Gambia, Senegal en Oman. Het bijzondere met deze soort is, dat de vrouwelijke vogels dominant zijn en in het broedseizoen een veel kleuriger verenkleed hebben dan de mannetjes. Met het fotograferen van de afgebeelde grauwe franjepoot heb ik veel geluk gehad. Meestal zitten ze ver weg op een droogvallend meer of ondergelopen bollenveld, maar deze, eentje die zijn eerste winter tegemoet ging, kon ik vrij dicht benaderen. De jonge vogel zwom in een watertje aan de binnenkant van de dijk bij Kwadendamme (Zeeland). Ik maakte de foto op 23 november 2013; het was dus een erg late doortrekker, die nog een heel eind voor de boeg had naar zijn/haar (!) winterverblijf.  
  

                        (Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

  

maandag 8 november 2021

HERFST

Het is sinds enige weken volop herfst. In dit jaargetijde verwonder ik mij altijd over de enorme verscheidenheid aan soorten paddenstoelen die je tegen kunt komen. Ze zijn er in allerlei kleuren. In Nederland alleen al komen meer dan vijfduizend soorten voor. Er zijn paddenstoelen met plaatjes onderaan de hoed voor verspreiding van de sporen, zoals de zeer giftige groene knolamaniet, maar ook soorten die sporen met buisjes (bijv. eekhoorntjesbrood), stekels, slijm of middels verstuiving (stuifzwammen en aardsterren) in de lucht brengen. De vormenrijkdom is ongekend: trechterzwammen, bekerzwammen, spijkerzwammen,  paddenstoelen die op pruiken, sponsen, geweien, vogelnestjes, sinaasappelschillen, knotsen, grote witte gummi ballen (reuzenbovisten) en koraal lijken. Je kunt het bijna zo gek genoeg niet verzinnen of het is er wel. Deze uitbundige biodiversiteit inspireerde mij tot het maken van onderstaande plaat. Hiervoor koos ik een zevental aparte vertegenwoordigers van de wonderbare 'fungi-wereld', die ik tijdens wandelingen tegenkwam. De zeldzame peperbus en de rechte koraalzwam zijn mijn favorieten, voor zover je daarvan kunt spreken, want ze hebben allemaal wel een bijzonder esthetisch uiterlijk. Aan de inktviszwam kleeft wel een heel bijzonder verhaal. Pas in 1921 is deze exotische paddenstoel voor het eerst in Europa waargenomen. De soort kwam tot dan toe alleen in Australië voor.  De theorie is dat de sporen zijn meegekomen met de uitrusting of aan de schoenen van Australische soldaten die in de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk hebben gevochten. Geleidelijk aan heeft de soort zich over Europa verspreid en is hij nu ook een schaarse soort in Nederland. Zelf heb ik de inktviszwam voor het eerst gefotografeerd tijdens een vakantie in Frankrijk. 



         

   1. Peperbus. Zeldzaam. (Katwijk, parkje bij Huize Salem, 2011.)

   2. Groene knolamaniet met boomvlieg. Giftigste Nederlandse paddenstoel.                      (Wassenaar, Meijendel, 2012.)

   3. Geschubde inktzwam. (Wassenaar, Lentevreugd, 2010.)

   4. Parasolzwam. (Wassenaar, Lentevreugd, 2021.)

   5. Parelstuifzwam. (Katwijk, Panbos, 2012.) 

   6. Rechte koraalzwam. (Wassenaar, Meijendel 2010.)

   7. Inktviszwam. (Corrèze F., 2009.)   


                            (Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

  

zaterdag 11 september 2021

DIERENPARK WASSENAAR

 De kleine wereld achter een suikerzakje (5)

Op zolder kwam ik een oud suikerzakjesalbum tegen en kreeg een idee.

Zo’n suikerzakje is een stille getuige van een voorbijgegane wereld. Als ik nu eens beelden die dit bij mij oproept vastleg, een serie van die zakjes scan en in blog-posts verwerk. Zo gezegd, zo gedaan.



De tijgerkop op het suikerzakje van het vroegere dierenpark Wassenaar doet mij terugdenken aan de Bengaalse tijger die een schouderblad miste, een aangeboren gebrek - aldus de toelichting op een bordje -, waardoor het dier zich strompelend voortbewoog. Ook staat mij nog bij dat een van mijn tantes tot haar afgrijzen dwars door de mazen van de tralies, besproeid werd met urine van een andere tijger die zijn territorium duidelijk meende te moeten aangeven voor de groep dagjesmensen die hem gadesloeg. (Mooi woord eigenlijk dat 'dagjesmensen'. Je hoort het tegenwoordig amper nog.)  Verder herinner ik mij nog een beleefde resusaap. Als je niet te snel langs zijn verblijf liep, volgde hij je en gaf je netjes een hand, tussen de vrij ruime mazen van het gaaswerk door. Voor zover je er van gediend was uiteraard, want er waren genoeg mensen die het vies vonden of die afgeschrikt werden door het bordje dat vermeldde dat de apen lelijk konden bijten. Op een keer gaf de aap mijn (toen nog) vriendin een hand. Zijn droge, stoffige kleine vingers voelden gummi-achtig aan, zei ze. Het was een heuse handdruk en geen bedelpoging, want hij zag echt wel dat ze niets bij zich had. Het puntzakje met voer dat aan de ingang van het park was aangeschaft, was namelijk allang leeg.  Zo heeft iedereen die ooit deze dierentuin bezocht wel zijn eigen specifieke herinneringen. Velen weten nog van de tank en de eenmansduikboot uit W.O. II, die meen ik tot in de jaren zeventig tot de vaste inventaris van de speeltuin behoorden. De beo in de Louisehal die "Koop een Toyota" riep, is ook legendarisch, evenals de Paradijshal waarin je tussen vrij vliegende  exotische vogels uit de verzameling van Toyotadealer Louwman door liep.       

                                                                                                           Onder babyboomers en vertegenwoordigers van de generatie X uit onze regio, heeft deze zoo een bijna-cultstatus. Het is jammer dat dit kleine, maar sfeervolle park, dat naar verhouding veel diersoorten herbergde, in 1985 zijn poorten moest sluiten. 



Resusaap

           (Fotoscan suikerzakje en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel, Foto resusaap: Pixabay free)

    

VOGEL VAN DE MAAND (2)

 De Gouldamadine (Chloebia gouldiae / Erythrura gouldiae) 



Onlangs heb ik de gouldamadines van mijn zwager Jan in zijn volière gefotografeerd. Het zijn de twee vogels in het midden: links de pop, rechts de man. Zij hebben de wildkleur met zwarte kop. Er zijn nog twee varianten van de in het wild voorkomende vogels bekend, namelijk met rode kop (boven en onder op de plaat) en de zeer zeldzame met oranje kop. Verder bestaan er nog vele, hiervan afwijkende, gekweekte kleurversies. De gouldamadine is een Australische prachtvink, ontdekt door de beroemde Engelse ornitholoog John Gould (1804-1881) die de soort naar zijn echtgenote heeft genoemd (te zien aan de vrouwelijke genitiefuitgang -iae van de Latijnse soortnaam). Gould was geen academicus. Zijn ornithologische kennis ontwikkelde hij als begaafd preparateur van vogels. Als 'taxadermist' stond hij al snel hoog aangeschreven en kreeg hij op drieëntwintigjarige leeftijd een aanstelling als conservator aan het museum van de Zoological Society of London. Tijdens een studiereis van 1838-1840 in Australië beschreef hij de gouldamadine. Zijn vrouw Elizabeth maakte de eerste litho van deze onwaarschijnlijk mooi gekleurde vogel.  

Rond 1950 was de gouldamadine nog buitengewoon talrijk. Miljoenen vogels bevolkten de grasvlakten en niet te dicht beboste gebieden in Noord- en Noordoost-Australië. Sindsdien is het voorkomen van de soort dramatisch afgenomen. Sommige wetenschappelijke bronnen geven aan dat er nog maar 2500 in het wild levende vogels over zijn. Intensief beweiden en op grote schaal afbranden van grasvlakten met als doel volledig uitgroeien van het gras te voorkomen, worden tot de belangrijkste oorzaken gerekend van de gigantische afname van gouldamadines. Graszaden vormen namelijk het belangrijkste voedsel van de vogels. Gelukkig worden door de Australische overheid de laatste jaren beschermingsmaatregelen getroffen. Er worden zelfs wildvorm kooivogels uitgezet om groei van de natuurlijke populatie te bevorderen.  Het is te hopen dat hiermee langzaamaan het tij voor deze bijzondere soort kan keren.


                                  (Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

 


zaterdag 21 augustus 2021

DE LUCHT

De kleine wereld achter een suikerzakje (4)

Op zolder kwam ik een oud suikerzakjesalbum tegen en kreeg een idee.

Zo’n suikerzakje is een stille getuige van een voorbijgegane wereld. Als ik nu eens beelden die dit bij mij oproept vastleg, een serie van die zakjes scan en in blog-posts verwerk. Zo gezegd, zo gedaan.



"We waere voor achte op pad egaen en al om tien uur bij De Lucht, waer we 'n bakje edaen hebbe." Ik hoor het mijn schoonvader nog zo zeggen ergens begin jaren tachtig, toen hij, thuis gekomen van vakantie in het Moezelgebied, verslag deed van de reis. Die reis hadden mijn schoonouders ondernomen met hun nieuwe auto, een Ford Escort Bravo, waar ze erg trots op waren. Als ze via de A2 naar het zuiden gingen, was Hotel-Café-Restaurant De Lucht, tussen Zaltbommel en Den Bosch, een vertrouwde landmark en pleisterplaats. Je kon (en kunt er nog steeds) ook tanken bij station De Lucht West en op de terugweg bij De Lucht Oost. Via een voetgangerstunnel, die sinds 1958 in gebruik is, kun je onder de A2 door om aan de overkant in het restaurant nog wat te gebruiken. 
Het suikerzakje dateert eveneens uit de tweede helft van de jaren vijftig.
Dat is met name te zien aan het (korte) telefoonnummer. 

Op deze plek in Bruchem bevond zich meer dan vierhonderd jaar geleden al een uitspanning. In 1938, twee jaar nadat er een benzinestation was neergezet, kwam er een truckerscafé. Na de oorlog groeide De Lucht, met een café-restaurant en hotel, uit tot een moderne verzorgingsplaats aan de grote weg. De Lucht heeft al langere tijd geen hotelaccommodatie meer. Tegenwoordig zitten er vestigingen van La Place, Burgerking en Subway.  
In 1999 kwam De Lucht plotseling negatief in het nieuws door een schietpartij tussen vier mannen in het restaurant. Hierbij viel één dode. Het is bekend dat leden van het criminele gilde, vooral in de tijd dat er nog geen sprake was van cameratoezicht, regelmatig gebruik maakten van pleisterplaatsen langs de grote weg als ontmoetingspunt.

Hieronder een nostalgische foto van De Lucht, waarvan ik de datering heb kunnen afleiden aan de hand van het model Mercedes en het nog juist leesbare kenteken (UA-94-43, aug. 1963) van de rode Ford Transit bestelwagen. 


Prentbriefkaart van De Lucht (om en nabij 1965)


Illustraties : suikerzakje, Jaap van der Marel; prentbriefkaart, DB.
 
 

VOGEL VAN DE MAAND

De Dwergaalscholver (Microcarbo pygmaeus) 


Op een eilandje in een plas bij Laagraven (Utrecht) bivakkeert al een paar maanden een voor Nederland zeer zeldzame vogel, een dwergaalscholver. Vissen doet deze vogel meestal een stukje zuidelijker bij de sluizen in het Lekkanaal. Zelf zag ik voor het eerst een dwergaalscholver in 2019 bij het meer van Tiberias in Israël. De vogel is maar iets groter dan een meerkoet. Dit aalscholvertje maakt daardoor en door de korte snavel een veel vriendelijker indruk dan de grotere aalscholversoorten. 

In oostelijk Europa vormen de Neusiedler See (Oostenrijk) en de Donaudelta (Roemenië) zo'n beetje de noordgrens van het gebied waar deze soort voorkomt. 

Vorige week woensdag ben ik 's morgens vroeg op pad gegaan om de dwergaalscholver te fotograferen in het natuurgebiedje bij Laagraven. Ik had geluk. De vogel zat vrij, op een dikke tak in de begroeiing van een eilandje. Met de lange lens kon ik nog redelijk goede plaatjes, weliswaar met een klein beetje ruis, schieten. Uit circa honderd opnamen heb ik twee foto's geselecteerd en samengevoegd tot de afbeelding hierboven. Het is dus één en dezelfde vogel in twee verschillende houdingen. 


                                            (Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

 

zaterdag 7 augustus 2021

nijntje an zae


Nijntje aan zee in het Katwijks, een initiatief van de Bibliotheek Katwijk, is vanaf 25 september overal verkrijgbaar.

De vertaling is van Leendert de Vink en Jaap van der Marel.

Met plezier hebben we hieraan onze medewerking verleend.

Meer informatie is te vinden onder deze link: Nijntje in 't Katteks (bibliotheekkatwijk.nl)

DE KRUIEDOKTER


(Kort verhaal 😊)

Op verjaardags-bijeenkomsten is één van de vaste gespreksonderwerpen vaak ziekte.

Op Katwijkse verjaardagen van vroeger, was het zelfs een favoriet item, zeker op die van mijn ouders. Als jongeman mocht ik ‘s avonds aanschuiven bij de zogeheten mannetaefel. Geanimeerd volgde ik dan de conversatie. Het ging met name over middele (medicijnen), geneeswijzen en operatieve ingrepen. Mijn vader was de zelfbenoemde gespreksleider. Zo maakte ik mee dat hij op de achterkant van een sigarendoosje zijn pas ondergane maagresectie uittekende. Dit deed hij voor een oom die in ’t Akkedémies behandeling van een maagzweer moest ondergaan. De man zag hierna subiet af van opereren en is uiteindelijk door langdurig kuren met een papdieet van zijn aandoening afgekomen.

Voor mijn vader, een klassieke hypochonder, schoot de normale artsenij tekort. Hij liep namelijk ook bij een kruiedokter  (kruidendokter) in Oegstgeest, eentje met een dubbele achternaam, die hij zeer aanbeval bij mijn ooms. Na zo’n consult kwam pa met een grote papieren zak thuis, vol met in cellofaanzakjes verpakte gedroogde kruiden. De lucht van tijm, kamille en duizendblad kwam hem al vooruit. De hond, Moor, die allergisch was voor vreemde luchtjes, gaf blaffend uiting van zijn afkeuring. ‘Je vader is weer bij die dure kwakzalver geweest; dat zal dokter Visser (de huisarts) vast niet leuk vinden’, stelde moeder dan vast.

De medische WP en een door veelvuldige gebruik, beduimeld geworden handboek van dokter Vogel, namen een prominente plaats in in pa’s boekenkast. Uit het werk van Vogel citeerde hij eens op een van de avonden hoe je van ‘zucht’ af kon komen. Dit kon met vochtofdrijvende kruie. Waarheen het vocht afdreef, was mij niet duidelijk. Nae zae! (naar zee), zei mijn ome Maart snedig.

Sommige ooms gingen prat op een eigen favoriete alternatieve geneeswijze. Zo was er één die zich had laten beleze, nadat hij gestoken was door een pieterman, een giftige vis. Beleze (belezen) is een soort van sjamaanpraktijk Hollandse stijl, waarbij bezwerende formules worden geuit, gepaard gaande met handoplegging. Polder-voodoo, dus. Een andere oom meldde trots dat hij een homopaet bezocht. Met deze genderachtige term bedoelde hij een beoefenaar van de homeopathie. Uiteraard kwam ook de Moermantherapie aan de orde, die in die tijd enige opgang had om kanker te voorkomen en bestrijden. Ome Kees die van efficiënt taalgebruik hield, bracht de hele filosofie van dokter Moerman terug tot vier woorden:’t lichaem mot verzure, zei hij.

Het hek was helemaal van de dam, toen de eerste verklarende geneesmiddelen-gids verscheen. Plotseling kon je extra inzicht opdoen over wat de huisarts of specialist je had voorgeschreven en waarom. Interessant was dat de informatie veel uitgebreider en duidelijker was dan de bijsluiter bij tabletten, drankje of zalf. Uiteraard was mijn vader de eerste die over zo’n ‘nuttig’ naslagwerkje beschikte. Op de verjaarsavonden ging hij nu mijn ooms bevragen of en welke geneesmiddelen zij gebruikten en zocht hij deze op in de gids. Vervolgens vond er een ‘audit’ plaats, waarbij niet alleen medicijn en patiënt, maar ook degene die het voorschreef en alternatieve geneesmiddelen uitvoerig in beschouwing werden genomen.

                                                                  

© Jaap v.d. Marel

Illustratie: Pixabay Free


dinsdag 13 juli 2021

PANDASIA

Vorige week verbleven we een midweek in Elst (Overbetuwe). Een poosje koesterden we al het plan om een keer de reuzenpanda's in Ouwehands Dierenpark te bezoeken. Omdat het toch in de buurt was en Corona het toeliet, zijn we op dinsdag naar Rhenen gereden om het symbooldier van het WNF te kunnen zien. Het pandajong Fan Xing, zoon van moeder Wu Wen en vader Xing Ya, is inmiddels al veertien maanden oud. Het blijft  een beetje spannend of je voldoende van het pandagezin te zien krijgt. Pandaberen trekken zich ook overdag nog wel eens terug om op een beschutte plaats een slaapje te doen. Onze vrees zou ongegrond blijken. 


Pandamoeder Wu Wen

Pandasia, het riante in Chinese bouwstijl opgetrokken verblijf van de reuzenpanda's, kun je, ook al door de pagode die het gebouw siert, moeilijk over het hoofd zien. De oppervlakte van het totale complex is 3400 vierkante meter (!). Er zijn aparte verblijven binnen voor mannetje en vrouwtje, nachtverblijven, een aparte ruimte voor medische verzorging en een koelcel voor bamboe-opslag, want zij eten alleen maar een bepaalde soort bamboe.
We troffen Wu Wen en Fan Xing luierend in het gras aan, knabbelend aan een wortel. Vervolgens gaven zij een heel showtje ten beste. Eerst gingen ze gezellig naast elkaar zitten om simultaan een dikke bamboestijl te verorberen.


Moeder en zoon

Daarna speelde het tweetal zeker een halfuur in de tuin rond het verblijf en op de bruggetjes en een soort van schommel die zich daar bevinden. Vader reuzenpanda Xing Ya die zich aan de andere kant van het grote gebouw ophoudt, hebben we niet gezien. Tijdens ons bezoek aan de reuzenpanda's was er ook een filmploeg, die net als wij heel tevreden was over de beelden die gemaakt konden worden. 


Fan Xing

                                            (Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)

maandag 21 juni 2021

NATUURFOTO'S BEWERKEN

Thorburn en Singer

In de afgelopen vijftien jaar heb ik honderden natuurfoto's, meest van vogels, gemaakt. De beste heb ik in een aparte database gezet. Nu ik mij niet zo vaak meer in het veld vertoon, rees de gedachte deze foto's een meer persoonlijke toets te geven. 

Als bewonderaar van de grote vogelschilders en -tekenaars, leek het mij een uitdaging om iets in hun trant met foto's te doen. Wat mij hierbij van pas komt, is dat ik vijf jaar (van 1966-1971) als graficus (retoucheur-fotograaf) werkzaam ben geweest. Al het geleerde heeft zijn nut. 

Mijn favoriete vogelschilders/-tekenaars zijn de Schot Archibald Thorburn (1860-1935) en de Amerikaan Arthur Singer (1917-1990). De steendrukken van Thorburn vallen op door gevoel voor drama en romantiek. De achtergronden van het onderwerp zijn meestal (ogenschijnlijk) haast terloops geschetste duidingen van de biotoop waarin het dier voorkomt. De aantrekkingskracht van de platen van Singer is net als bij Thorburn terug te brengen op wetenschappelijke observatie en gevoel voor esthetiek. Liefde voor het vak en voor het onderwerp. Singers penseelvoering lijkt zekerder. Vaker dan bij Thorburn is zijn achtergrondtekening bij illustraties nog maar heel minimalistisch, soms nog slechts een takje of polletje gras met bovendien nog verlopende randen. Het belangrijkste voor beide schilders is, dat het onderwerp maximaal gedetailleerd en in de juiste kleuren afgebeeld wordt, om te beantwoorden aan de eis, dat je het dier aan de hand van het plaatje kunt determineren. Bijkomend is dat juist deze techniek zo'n mooi effect geeft. Tegenwoordige illustratoren van natuurfotoboeken bedienen zich ook dikwijls van het minimaliseren van de achtergrond. 

Bewerking van enkele foto's 

Hieronder drie 'vooroefeningen' van afgelopen maand in de vermelde techniek. Voorbeeld 1 is een foto van bijeneters, voor en na de volgende bewerkingen: zoeken van een geschikte opname, zoeken van een passende achtergrond (i.c. papier met een bepaalde kleur en textuur), plaatsen van de opname in de achtergrond. Er zijn dan twee layers. In de layer van het onderwerp worden de vogels 'vrijstaand' gemaakt. Ik doe dit door het 'weggummen' van de oude achtergrond. Alleen de tak waarop zij zitten blijft gehandhaafd. De uiteinden van de tak worden verlopend geretoucheerd. De zogeheten pfi wordt vervolgens opgeslagen als jpg-extensie.   

Voorbeeld 1, voor


Voorbeeld 1, na bewerking


De vogels komen m.i. zo veel meer tot hun recht.

Het kan vanzelfsprekend ook met andere onderwerpen. Hieronder Indische neushoorns in Blijdorp (voorbeeld 2) en een gevlekte orchis (voorbeeld 3) die ik in de Zuidduinen (Berkheide, Katwijk aan Zee) fotografeerde.

Voorbeeld 2, voor


Voorbeeld 2, na

Hierover kun je van mening verschillen. Mijn voorkeur gaat toch naar de 'minimalistische' versie van moeder en kind Indische neushoorn uit. 


Voorbeeld 3, voor

Voorbeeld 3, na



In dit geval is m.i. overduidelijk dat de bewerkte versie de voorkeur verdient. Niet alleen is die veel duidelijker door het verdwijnen van de storende achtergrond, maar ook esthetischer. 


(Foto's en grafische bewerking: © Jaap v.d. Marel)







 

     


DONKERSTEEG NUMMER ZEVEN

 De kleine wereld achter een suikerzakje (3)


Op zolder kwam ik een oud suikerzakjesalbum tegen en kreeg een idee.

Zo’n suikerzakje is een stille getuige van een voorbijgegane wereld. Als ik nu eens beelden die dit bij mij oproept vastleg, een serie van die zakjes scan en in blog-posts verwerk. Zo gezegd, zo gedaan.


Er was een tijd dat shoppen iets bijzonders was.
Mijn moeder ging ervoor naar de stad, meestal Leiden. Het werd beleefd als een dagje uit. In de jaren vijftig begon dat al met de rit erheen in de Blauwe Tram, een gezellig, gemoedelijk voortrollend voertuig. Niemand stoorde zich aan de cadans van de wielen over de rails, het gesnerp en gepiep bij het afremmen en de hoekige bewegingen van het tramstel in scherpe bochten. 
Ik stel mij zo voor, dat mijn moeder door haar gekeuvel met medereizigers vaak verrast werd als zij ineens merkte dat het eindstation aan het begin van de Steenstraat was bereikt. Van daar ging het, meestal met het stadstrammetje, naar de bekende halte op de Breestraat bij V&D.

Na het uitstappen maakte Ma eerst een rondje langs de mode-etablissementen van Zurloh, Gerzon en Lampe. Daarna werd het tijd voor een kopje koffie of thee met een punt taart. Dit behoorde tot het vaste ritueel. Hiervoor waren twee zaken favoriet: Biesiot in Donkersteeg 7 en Snijers op de Botermarkt. Mijn moeder gaf de voorkeur aan Biesiot. Toen deze zaak tegen het einde van de jaren vijftig op de fles ging, werd de lunchroom overgenomen door het bakkersbedrijf C. Hendriks. 




Volgens het opschrift op het suikerzakje was roomboterkoek de specialiteit van Hendriks. En, dat was geen loze kreet. Die boterkoek vormde voor mijn moeder een belangrijke reden om het koffiehuis in de Donkersteeg te blijven bezoeken. Er was ook een bakkerswinkel van de firma, op Turfmarkt 9. Veel Katwijkers gingen hier op de terugweg nog even langs om een stuk van de vermaarde boterkoek te scoren. Zelf vond ik de korst aan de buitenkant het lekkerst. Tegenwoordig bevindt zich op Turfmarkt 9 'In den Doofpot', een bekend restaurant voor fijnproevers. 

Eind 1996 hield lunchroom Hendriks op te bestaan. Volgens de toenmalige eigenaar was de formule van een luxe koffiehuis, 'een bakkie met een gebakkie', oubollig geworden en daarom uitgewerkt. De klandizie op doordeweekse dagen was sterk achteruitgegaan, terwijl  de personeelskosten uiteraard gewoon doorliepen. Weliswaar zat de zaak op zaterdag nog steeds vol, maar dat kon het omzetverlies op gewone weekdagen niet goedmaken. Hoewel er nog geen bol.com bestond, was de gang naar de stad al goed merkbaar afgenomen en dat niet alleen door de vestiging van filialen van waren- en modehuizen en van talrijke boetiekjes in de omliggende gemeenten. Naar ik vermoed, had de gewijzigde samenstelling van de beroepsbevolking er ook wat mee te maken. Er was immers sprake van een grote toename van werkende vrouwen. En die hadden doordeweeks geen tijd meer  voor winkelreisjes naar de stad.  
Na een flinke verbouwing van Donkersteeg 7 werd het pand in 1998 betrokken door McDonald's. Opnieuw was het een lunchroom, maar door zijn fastfood menu en zijn moderne inrichting onvergelijkbaar met de zaak van Hendriks.  

Snijers, die andere gezellige bakkerij met lunchroom, 'Konditorei' zeggen de Duitsers, is er nog altijd en heeft de stormen des tijds doorstaan. Het is een ijzersterk familiebedrijf met dezelfde formule van jaren her. Als je erlangs loopt, valt de prachtige, teakhouten winkelpui uit de negentiende eeuw je meteen op. Hier, op Botermarkt 15 begon Jacobus Snijers zijn bakkerswinkel in 1829. Inmiddels is de zevende generatie van de familie Snijers uitbater van deze eeuwenoude zaak. 


dinsdag 18 mei 2021

ONZE SPECHTEN


Over vogels: spechten

Als je in het voorjaar 's morgens vroeg door het bos loopt, gegarandeerd dat je dan het geroffel van een specht kunt horen. Hier in het westen is dat meestal de Grote Bonte Specht.
Het hoge lachen van de Groene Specht, die veel minder vaak op takken trommelt, is ook geen onbekend geluid. De Kleine Bonte Specht, een spechtje ter grootte van een Huismus, is hier een stuk schaarser dan de vorige twee. Hij is ook minder nadrukkelijk aanwezig en beschikt maar over een bescheiden, zacht roffeltje. 

Voor het waarnemen van de Middelste Bonte Specht en de forse Zwarte Specht moet je in het midden en oosten van ons land zijn. De Middelste Bonte Specht, die lange tijd alleen in het zuiden van Zuid-Limburg en in enkele bossen in het oosten voorkwam, breidt zich geleidelijk wat meer uit naar het westen.   

De Draaihals, een zeldzame broedvogel en schaarse doortrekker, is een verhaal apart. Hoewel een spechtachtige behoort hij niet tot de 'timmerlui' van het bos. Hij roffelt niet, valt ook niet op door zijn perfecte schutkleuren en zit graag op de grond om mierennesten uit te halen. De zang van de Draaihals lijkt een beetje op die van Torenvalken. 

Hieronder alle genoemde soorten, voor de aardigheid samengebracht op één boomstam. Het is een beetje een ontwerp voor een schoolplaat geworden.😊    



 
1  Grote Bonte Specht (v.)   Dendrocopos major
2  Groene Specht (v.)   Picus viridis
3  Zwarte Specht (links v., rechts m.)   Dryocopus martius
4  Kleine Bonte Specht (boven in nest m., onder v.)   Dendrocopos minor
5  Middelste Bonte Specht (links m., rechts v.)   Dendrocopos medius
6  Draaihals (m./v.)   Jynx torquilla

(Foto's en grafische compilatie: Jaap v.d. Marel)

EEN NIEUW SOCIAAL CONTRACT


 



Vorige week kreeg ik dit boek van Dicky. Binnen drie dagen had ik de 210 bladzijden gelezen. Het is zeker een boeiend boek, omdat zaken op zijn plaats vallen waarom er zoveel mis gaat in de verhouding tussen overheid en burger. Vanzelfsprekend heeft Pieter Omtzigt veel tekst gewijd aan de kinderopvang-toeslagaffaire bij de belastingdienst. Hierbij bleek een meedogenloze overheid, gespeend van elke vorm van empathie, tienduizenden burgers ongehoord hard in hun belangen te hebben getroffen en levens in feite te hebben vernietigd.

Gelukkig was er nog een klein groepje Kamerleden uit diverse partijen, (Omtzigt, Leijten, Lodder en Azarkan), dat besefte wat het moreel inhield om volksvertegenwoordiger te zijn en in de bres sprong voor de gedupeerden. Dit zal bij de goegemeente het geloof in de democratie weer een beetje hebben teruggebracht.

In zijn boek heeft Omtzigt, mede aan de hand van zijn Europese ervaring en bevindingen door andere kwesties, breder geanalyseerd wat er zoal fout gaat en gegaan is. Persoonlijk vond ik bijvoorbeeld zijn uitleg erg verhelderend hoe de regering regelmatig tegen een fiasco aanloopt door blind te varen op plannen en modellen, zonder adequaat na te gaan hoe een en ander gaat uitwerken voor de burger. De stikstofkwestie en het biomassaschandaal zijn hier voorbeelden van. Met het zogeheten klimaatbeleid gaat het dezelfde richting uit.  

Terecht komt hij tot de conclusie dat het sociaal contract, die stilzwijgende overeenkomst waarbij de burgers hun macht in bruikleen hebben gegeven aan de overheid en waarvoor middels verkiezingen telkens opnieuw mandaat wordt verleend, moet worden herzien. Macht en tegenmacht behoeven opnieuw afstemming op elkaar.

Verder ben ik blij, dat Omtzigt ook concrete, begrijpelijke voorstellen doet hoe het nieuwe sociale contract vorm kan worden gegeven. Laten we hopen dat (en in de gaten houden of) onze overheden, de media en verder alle andere van belang zijnde maatschappelijke instituties, positief met die voorstellen aan de slag gaan.    


(Foto: Jaap v.d. Marel)

  

 


  


dinsdag 6 april 2021

DE BUIZERD

 

Over vogels: de Buizerd (Buteo buteo)



Vliegbeeld


Als we de slechtvalk (zie mijn post van
24-03-2021) vanwege zijn snelle vlucht, (in duikvlucht tot 390 (!) km per uur), de Ferrari onder de roofvogels kunnen noemen, dan is de buizerd een dieseltje. Hij kan namelijk heel lang bijna onbeweeglijk op een paaltje zitten, om van daaraf neer te vallen op een voorbijkomende muis die een verkeerde afslag nam.

Een buizerd verspeelt ook weinig energie als hij zijn jachtgebied verkent. Rustig wiekend en soeverein bekijkt hij wat er ver beneden hem zoal gebeurt. Verder vindt hij het niet erg om aas te eten als de jacht niet goed uitvalt.


 


September 2017 heb ik vanuit een observatie-hut in Noord-Brabant buizerds gefotografeerd. 

’s Morgens, zo vroeg mogelijk, begeef je je langs een onopvallende route naar de ingang van de hut. Zelf gezeten in het donker, kijk je uit over een vijver. Op nog geen meter of tien, op een boomstronk juist achter de vijver, heeft de exploitant van de observatie-hut als lokaas een dode duif vastgemaakt, die hij eerder die morgen bij een bevriende duivenmelker heeft opgehaald. 

In de hut begint het wachten; de sensatie van de jacht maakt zich meester van je. Wanneer zal de buizerd zich gaan vertonen…? Soms duurt dat meer dan twee uur, maar je verveelt je niet. Allerlei klein grut, zoals vinken, kool- en pimpelmezen, winterkoninkjes en een bonte specht, komt langs voor een drinkpauze aan de vijver. De dag dat onze vogelaarsgroep de hut bezocht, kwamen er twee verschillende buizerds, een adulte en een jonger lijkende vogel, op het aas af. We konden ze prima fotograferen.   


 


Buizerds gefotografeerd vanuit de observatie-hut.

De donkere vogel op de prooi, (het lokaas).

 

(Foto’s: J. v.d. Marel)

CAFÉ-RESTAURANT "DE NACHTEGAAL"

 De kleine wereld achter een suikerzakje (2)
 

Op zolder kwam ik een oud suikerzakjesalbum tegen en kreeg een idee.

Zo’n suikerzakje is een stille getuige van een voorbijgegane wereld. Als ik nu eens beelden die dit bij mij oproept vastleg, een serie van die zakjes scan en in blog-posts verwerk. Zo gezegd, zo gedaan.



I
n de tweede helft van de jaren vijftig bezochten mijn ouders met hun jonge gezin af en toe café-restaurant De Nachtegaal. Deze uitspanning bevond zich even buiten de bebouwde kom van Noordwijk-Binnen aan de weg naar Noordwijkerhout. Wij, kinderen, gingen er graag heen, omdat er een ruime, qua toestellen gevarieerde speeltuin was. De speeltuin werd beheerst door een grote, gevaarlijke gezinsschommel, die heel traag op gang kwam, maar eenmaal in beweging veel kracht van volwassenen vergde om hem weer tot stilstand te kunnen brengen. We hadden er een abonnement op (gelukkig) kleine ongevallen: altijd was er wel één van de kinderen die een oplawaai van een verdwaalde schommel kreeg of van de wip afkukelde.


Rond het gebouw stonden een paar paaltjes met bijzondere kijkkastjes, die hoogst-waarschijnlijk nog van voor de oorlog dateerden. Als je er een stuiver indeed en een slinger aan een hendeltje gaf, kon je naar een superkort filmpje van Charlie Chaplin kijken. De rolprent was een waaier van fotootjes, opeenvolgende ‘stills’ uit een film zouden we tegenwoordig zeggen, die snel achter elkaar naar beneden vielen, wat de indruk van bewegend beeld gaf. In feite kenden we dit effect al. Als je op een klein notablokje, in het midden van elke blaadje, aan de onderkant hetzelfde gezichtje tekende met geleidelijk wisselende gezichtsuitdrukking en de blaadjes tussen duim en wijsvinger snel weg liet lopen, had je je eigen tekenfilmpje. 

 

’s Zomers zaten we bij De Nachtegaal, geplaagd door wespen, op het immer stoffige terras en dronk mijn vader er een glas jus d’orange. Hij kon absoluut niet tegen alcohol; hij werd al wankel ter been als hij een leeg bierglas zag staan. Mijn moeder genoot van een vruchtensorbet dat in een drinkglas werd geserveerd met een rietje en lange lepel. Volgens mij zaten er gewoon een paar schepjes cocktail van Del Monte en een scheutje limonadesiroop in het ijs. De kinderijsjes waren getooid met fragiele parasolletjes; je ziet ze tegenwoordig ook nog wel. Net als kinderen van nu, namen we ze na afloop mee naar huis. Ze gingen dikwijls al stuk in de auto. Dit kwam doordat het parasolletje uit verveling te vaak en te hard in- en uitgeklapt werd.

 

Uit het archief van de Leidse kranten

Voor de oorlog was De Nachtegaal al een bekende thee- en speeltuin. Volgens de overlevering zou er op die plek al in de negende eeuw een pleisterplaats zijn geweest. 

Van 1952 tot 1967 werd de Nachtegaal uitgebaat door de familie Geerlings. De heer C.P. Geerlings was tevens eigenaar. Einde 1967 deed de oude heer Geerlings het beheer van de horecagelegenheid over aan de firma Heineken, die er tot 1981 diverse zetbazen plaatste.

In die periode ging het aanzien van de Nachtegaal achteruit. Het dieptepunt kwam in het najaar van 1981, toen er een schietpartij op het etablissement plaatsvond. Twee maanden later, in december 1981 werd het nog erger. Er was een felle uitslaande brand die het café in de as legde. Na de brand zegde Heineken het contract op.Vier jaar lang kon men vanaf de openbare weg de geblakerde bouwval zien staan, tot in 1985 zoon Kees van de familie Geerlings de Nachtegaal enigermate in oude glorie herstelde. De formule van het horecabedrijf werd aangepast. Er kwam geen speeltuin, omdat dat geen ‘trekker’ meer was. Het restaurant kwam ook niet meer terug. Binnen waren vijftig zitplaatsen en een biljart. De nieuwe Nachtegaal had vooral de functie van bar-discogelegenheid.

Regelmatig traden er ook bands op en vonden er kleine toneelvoorstellingen plaats. Uiteindelijk bleek het niet mogelijk de zaak draaiende te houden, gezien de concurrentie door moderner horecazaken. In het najaar van 1999 houdt de Nachtegaal, die vele eeuwen pleisterplaats voor dorstige reizigers was geweest, op te bestaan.

DE VANGUARD

 


De eerste auto van mijn ouders

 

Begin jaren vijftig gebruikte mijn vader voor woon-werkverkeer nog de ‘stoomfiets’, zoals hij zijn motorfiets noemde. Maar pa, niet echt een motorrijder, was meer op comfort gesteld.

Zodra het een beetje kon lijden, werd de motor ingeruild voor een auto. Het werd een tweedehands Standard Vanguard, een middenklasser, een Engels merk dat in de jaren zestig is verdwenen. Er zat geen kachel in; die moest hij in laten bouwen. Vanguard betekent voorhoede. ‘Je spreekt ’t uit als “fenker” ’, zei moeder die dit had opgepikt uit het verhaal van de verkoper, die er kennelijk eigen Engelse uitspraakregels op nahield.

De naam was een voorteken, niet zo verrassend in dit geval: de auto werd de eerste in een lange reeks van personenwagens die nog zouden volgen. ‘Hij kan wel honderdvijfentwintig’, zei pa, die overigens zelden boven de tachtig reed, een beetje opschepperig.

Vaag herinner ik mij een zomers uitstapje naar de Efteling met de Vanguard (wij gebruikten alleen de typeaanduiding, zeg nu zelf, Standard is geen naam voor een automerk). Opoe en opa gingen ook mee en ik zat tussen pa en ma op de ongedeelde voorbank. Mijn jongere broer, een peuter nog, zat gewoon bij moeder op schoot en mijn zus achterin tussen mijn grootouders. Veiligheidsgordels waren er nog niet.

 

Na een poosje ontwikkelde mijn vader een geconditioneerde reflex. Als hij onverwacht hard moest remmen, strekte hij zijn rechterarm naar rechts uit voor de mede-inzittenden op de voorbank om te voorkomen dat zij met het hoofd tegen de voorruit kwamen. Het grappige was dat hij dit ook automatisch deed als er zakenrelaties naast hem zaten, die hierdoor verrast werden en lacherig reageerden. Voor kennissen of familieleden die nog nooit in een auto hadden gereden en een ritje meemaakten, had pa een geintje in petto waarmee hij vrijwel altijd succes had: vlak voordat hij onder een viaduct door reed, gaf hij luid het commando ‘bukken!’. 

 

Onze Vanguard, een blauwgrijze auto met een ietwat bolle carrosserie en nerveus oplichtende richtingaanwijzers die nog aan de zijkanten uit de raamtussenstijl naar buiten klapten, was na een jaar of twee alweer uit beeld. ‘Hij zoop niet alleen benzine, maar ook olie’, merkte mijn vader hierover later eens op. Hij vertrouwde de Vanguard niet meer toen tijdens het rijden de stuurstang brak. Gelukkig reed hij op dat moment langzaam en gebeurde er verder niks. Toen de wagen stilstond en hij uitgestapt was, was het curieus te zien dat de voorwielen allebei eigenwijs naar buiten gericht waren.  

 

VOGEL VAN DE MAAND

  Pestvogel ( Bombycilla garrulus ) Wat een akelige naam voor zo'n mooie vogel! Dat dacht ik toen ik de vogel voor het eerst zag. In de...